Başarılı girişimciler, pazar trendlerine karşı hem itaatkarlık, hem de itaatsizlik göstermeleriyle bilinirler. Mevcut dalgada yüzecek kadar sezgili, aynı zamanda başkalarının gitmeye cesaret edemediği yerleri keşfedecek kadar da cesurlar.
Intelligent Disobedience, Türkçe karşılığıyla Zeka İtaatsizliği, aslında rehber köpeklerin eğitiminde kullanılan bir kavram. Bunun girişimcilikle ne alakası olduğunu merak ediyor olabilirsiniz.
Köpek, sosyalleşmek için bir ailenin yanında yetiştirilir, sonra da görme bozukluğu olan kişinin yanında rehberlik yapması amacıyla, ona emirler öğretilir ve itaat etmesi beklenir. Sonrasında da köpek, ona Zeka İtaatsizliği’ni öğretecek olan daha gelişmiş bir eğitmene transfer edilir. Pekiyi bu Zeka İtaatsizliği dediğimiz şey nedir?
Eğer bir köpek, bir insana ya da başka bir köpeğe zarar verecek bir emir alırsa, bu emri uygulamaz. Mesela her gün tren istasyonuna yürürken kullandığı yol, bugün inşaat ya da doğal bir felaket dolayısıyla geçilemeyecek durumdaysa, standart emre uymanın tatsız sonuçları olabilir. Emre itaat etmeyerek köpek, olası düşüşleri, yaraları ve kazaları önlemiş olur.
Pekiyi bu yeterli mi? Etrafında olup bitenleri göremeyen kişi, tabii ki de orada öylece bırakılamaz. Asıl hedefe, ya da en azından daha güvenli bir yere yönlendirilmelidir. Şimdi de köpeğin doğaçlama davranarak sahibine zarar vermeden bir çıkış yolu bulması gerekiyor.
Köpek, görebiliyor ve çevik bir yapıya sahip. Çok kolay bir şekilde kırık bir dalın altından geçebilir ya da bir tümseğin üzerinden atlayabilir. Ancak sahibi, bunu yapamaz. Adeta bir takımın kreatif lideri rolünde olan köpek, her ikisinin de güvenli bir şekilde hedefe ulaşabilmesi için bir yol bulmalı.
Pekiyi bu köpek, şimdiye kadar bir girişimcinin hangi özelliklerini göstermiş oldu? Bunları basit bir girişimcilik şablonuna çevirelim:
- Hedefini belirle.
- Hedefine ulaşmak için bir plan oluştur.
- Planının kime hizmet ettiğini bil.
- Planı dene ve eksik noktaları ortaya çıkart.
- Girişimi başlat.
- Beklenmeyen tehlikelere ve engellere karşı hazırlıklı ol.
- Bu tehlike ve engelleri aşma konusunda çevik ol.
- Tepkilerinin, hem müşterine, hem de şirketine yarar sağladığından emin ol.
- Güven derecesi ile paralel bir biçimde yeni yollar keşfetmeye açık ol.
- Takımının ne zaman itaat etmesi gerektiğini, ne zaman ise kuralları yıkması gerektiğini bildiğinden emin ol.
Girişimciliğin köklü kurumlar önündeki en büyük avantajı, daha kolay öğrenebilmesi ve değişime hızlıca adapte olabilmesidir. Büyüdükçe ve geliştikçe, Zeka İtaatsizliği’ne değer katarak bu avantajı koruyabilirsiniz.
Şimdi bunu nasıl yapabileceğinize dair örneği, yine köpeğimiz üzerinden verelim.
Övgü devamlılığı, hem uygun itaatsizlik, hem de uygun itaatkarlık için oldukça elzemdir. Sürekli aldığı destek sayesinde köpek, giderek karmaşıklaşan bir problem çözme yeteneği geliştirir. Bu, istikrarsız mesajlar gönderilerek kolaylıkla bozulabilir ve köpeğin kafasını karıştırır. Böyle bir durumda köpek artık bu iş için uygun değildir ve rehber köpek programından çıkartılır.
Eğer bir girişimciyseniz, bu sizin firmanız. Yani olur da yatağın ters yerinden kalkarsanız, dün onayladığınız bir şeye bugün burun kıvırma ihtimaliniz oldukça yüksek. Bu, biraz da olsa yanınıza kalabilir. Mesela, bu durum Steve Jobs’un bayağı bir yanına kalmış gibi görünüyor.
Ancak unutmayın ki, siz Steve Jobs değilsiniz. Takımınızın bir üyesi, iyice düşünülmüş sebepler ile birlikte olağan bir süreçten başka bir yöne kaymak istiyorsa, sırf siz farklı bir karar aldınız diye onun üzerine gitmeyin ve onu azarlamayın. Karşılığında elde edeceğiniz tek şey, itaatkarlık olacak. Bu da ne yazık ki büyük girişimcilik kültürünün bir parçası değil.
İtaatkarlık bekleyen bir otorite simgesi olmamak için kendi eğilimlerinizi zorlayın. Takımınız, sizin düşünce tarzınızı sorguladığında, hemen savunmaya geçmeyin; ne söylemek istediklerini merak ettiğinizi gösteren bir davranış sergileyin. Kendi görüşünüzün de kusurlu olabileceğinin farkına varın. O zaman takımınız da, tıpkı rehber köpek gibi, göremediğiniz tümsekleri önlemenize yardımcı olur ve sizi hedeflerine ulaştıracak yeni yollar keşfetmenizi sağlar.
Özünde Zeka İtaatsizliği, kendi hayal gücünüzün kilitlenmesine izin vermeye karşı çıkmaktır. Bu kavramı kültürünüzde temel bir değer haline getirireniz, girişiminiz büyümeye ve başarılı olmaya devam edecektir.