Taksilerin Sonu Geliyor

San Francisco’nun en büyük taksi şirketinin iflas hazırlıkları yapması sektörde daha sadece bir başlangıç olarak nitelendiriliyor. Uber yüzünden tüm sektör büyük bir sorunla karşı karşıya.

Taksilerin Uber ve Lyft gibi sürüş kiralama uygulamalarıyla başının dertte olduğu pek de yeni bir haber değil. Ancak pek çoğumuzun farkında olmadığı bir gerçek var ki o da bu hızlı değişime ayak uydursalar da uydurmasalar da taksilerin sonunun gelebileceği.

San Francisco’nun en büyük taksi şirketi Yellow Cab, son haberlere göre iflasını duyurmaya hazırlanıyor. Ancak yeniden yapılanma çabalarıyla birlikte operasyonlara da devam edeceği belirtildi.

Şirketi sıkıntıya sokan temel sebeplerden biri trafik kazalarıyla ilgili açılan davalar. Ancak bu durumun altında yatan bir diğer sebep ise şu: San Francisco’daki Yellox Cab, Silikon Vadisi “asileri”yle girilen savaşı kaybeden en yüksek profilli şirketlerden ilki.

Bu savaş taksi endüstrisinin sürekli olarak kaybetmeye devam ettiği bir savaş. Cevaplanması gereken ilk soru, bu savaş daha ne kadar sürecek ve sonu ne olacak? Sektörde yaşanan gelişmelere bakılırsa çok uzun sürmeyeceği ve geriye pek de bir şey kalmayacağı söylenebilir.

Elbette tek bir şehirdeki tek bir şirketin finansal düşmanları, bize devrimin nasıl gerçekleşeceği konusunda her şeyi anlatmıyor. San Francisco’da 1500 sürücüsü bulunan Yellow Cab, şehirdeki en büyük taksi firması olsa da ABD’deki tüm sektör düşünüldüğünde bu rakam oldukça önemsiz kalıyor. Bu yönden bakıldığında iflasın eşiğinde olmasına rağmen şirketlere bir şans daha veren Chapter 11 dosyasını dolduran şirket için bu durum tek seferlik görünebilir ve sektörün genel yörüngesinden bağımsız değerlendirilebilir. Elbette diğer tüm taksi firmalarının da bunu yapması beklenebilir.

Lakin şirketi uçurumun kıyısına getiren sebeplere daha yakından baktığımızda dengelerin sandığımızdan hızlı değiştiğini görebiliriz. Bu sebepler de gazetelerdeki eleman ilanları, film kiralama dükkanları ve ücretli telefonların makus talihinden kaçınmak istedikleri için taksilere bel bağlayanlar için oldukça sinir bozucu olabilir.

Yellow Cab yetkilileri şirketin yaşadığı zorlukları dile getirirken Uber ve Lyft’ten bahsetmekten kaçınıyor. İflas konusu sorulduğunda açılan davaları ve kontrolleri dışında gelişen sektör sorunlarını dile getirirken şirketin hala uygulanabilir bir geleceği olduğunda ısrar ediyorlar. Yellow Cab Direktörü Jim Gillespie the Examiner’a yaptığı açıklamada, “ Dünyadaki en iyi renk kartelalarından birine sahibiz. Pek çok sadık müşterimiz var ve her gün yüksek oranda çağrı kabul ediyoruz.” dedi.

Yapılan açıklama taksi sektöründeki inkarı gözler önüne seriyor. “Dünyadaki en iyi renk kartelası” ancak uzun sıra kuyrukta bekleyip boş bir taksinin gelmesini beklemenin en iyi yol olduğu bir dünyada etkili olabilir.  Ayrıca Uber’in araçlarının cafcaflı bir şekilde boyanmamış olmasının da bir sebebi var: Sadece bir düğme ile bir sürücü çağırabiliyorsan rengin çok da bir önemi kalmıyor. “Sadık müşteri” konusuna gelirsek taksi beklerken diğer şirketlerin değil de özellikle sarı olanın gelmesini bekleyecek çok az sayıda insan vardır. Ve bu kadar az sayıda insana güvenerek işleri ürütebileceğini düşünmek AOL’nin geleceğini çevirmeli ağ abonelerine emanet etmesiyle eşdeğer tutulabilir.

Bir başka deyişle Yellow Cab, dağılmak üzere olan bir sektörün parçalarından biri.

San Francisco’nun en eski ve ikinci büyük taksi şirketi olan DeSoto Cab ise darbeyi önceden sezinleyerek taktik değiştirdi. 80 yıllık geçmişini ve ikonik markasını camdan aşağı atan şirket geçtiğimiz yıl kendini FlywheelTaxi olarak yeniden yapılandırdı ve Silikon Vadisi merkezi taksi çağırma startupı Flywheel ile işbirliğine gittiğini duyurdu. Tüm araçlarının rengini maviden kırmızıya değiştiren firma, telefonla veya yolda taksi çağırma yönteminin yerine Flywheel mobil uygulamasını kullanma stratejisini benimsedi. Henüz mobil uygulama üzerinden yapılan işlemler şirketin iş hacminin %20’sini oluştursa da Flywheel Taxi, kalan %80’lik kısma güvenmemesi gerektiğini fark etti. DeSoto’nun sahibi Hansu Kim o dönemde yaptığı açıklamada “Taksiler tekmeyi yedi.” minvalinde konuşmuştu. Kim, “Bu, Uber ve Lyft’e karşı atılmış bir kontra vuruş. Halkı bir uygulama aracılığıyla taksi çağırıp ödeme yapacakları konusunda bilgilendirmemiz gerekiyor.” dedi.

Önümüzdeki 5 yıl içerisinde San Francisco’daki iki büyük taksi şirketinden hangisinin daha karlı bir yatırım olacağını düşünenler için Flywheel Taxi Yellow Cab’den şüphesiz daha zekice bir tercih olacaktır. Ancak işin aslına bakarsanız ikisi de mantıklı seçenekler değil.

Yellow Cab’in çöküşünü önceden haber veren şey aslında şirketin işlerin değiştiğini görmesi ve ayak uydurmak için attığı adımlardı. Yellow Cab kendi taksi çağırma uygulaması YoTaxi’yi geliştirdi lakin bu yerel bir işletme için pek de etkili bir çaba değildi. Zira sadece Yellow Cab araçları için kullanıldığından araç sayısı Uber veya Lyft’inkilerle baş edecek çoğunlukta değil. Uber’in San Francisco’daki sürücü sayısı 20 bin civarında. Taksi şirketlerinin Uber’i pazardaki yerinden etme girişimlerinde bulunabilecekleri zamanların çoktan geçtiği söylenebilir.

Herhangi bir durumda bir mobil uygulama Uber ve Lyft’e diğer taksi şirketlerine karşı avantaj sağlayan şeylerden biri. Startupların müşteri deneyimleri tamamen farklı. Bir dizi hizmet sunan bu startuplarda müşteri memnuniyeti ön planda ve hem sürücü hem de müşteriler için derecelendirme sistemi uygulanıyor. İşletme açısından bakılırsa da Uber ve Lyft değişik maliyet yapıları, daha az mevzuat, gelişmiş data analizi ve milyarlarca dolar risk sermayesi parasıyla işlerini yürütüyor. Bu risk sermayesi paraları şirkete pazarda endişelenmeden ilerleme fırsatı sunuyor.

Yellow Cab’in başının dertte olduğu davalar da Uber ve Lyft’i pek ilgilendirmiyor. Bu davalardan en büyüğü bir sürücünün duran trafiğe 60 km hızla daldığı ve bir yolcusunu kısmen felce uğrattığı 8 milyon dolarlık kaza davasıydı. Şirket, sürücülerin davranışlarından sorumlu tutulamayacağını iddia etmişti.

San Francisco’nun sektördeki devrimde önemli rol oynaması oldukça mantıklı. Bay Area’daki gazeteler de internetin medyayı sekteye uğrattığı dönemlerde ilk etkilenenler olmuştu. O zamanlar diğer gazeteler bu sorunların San Francisco Chronicle ve San Jose Mercury News gazetelerine özel bir durum olduğunu düşünse de ilerleyen dönemlerde tüm endüstriyi kapsadığı ve her gazetenin tehlikede olduğu anlaşılmıştı.

2013 yılında New York City’de taksi plakaları 1.32 milyon dolardan satılıyordu. 2015 Ağustos’unda ise taksi sahiplerinin bu rakamın yarısından azına razı oldukları belirtilmişti.

New York Times haberlerine göre Boston ve Chicago’da taksi plakaları neredeyse hiç alıcı bulamıyor. Plaka satın alanlar fiyatı denkleştirmek için finansmanlara güveniyor. Konut krizinde olduğu gibi daha sıkı kredi koşulları da plaka satışlarını olumsuz etkiliyor ve değerini düşüyor.

Taksi şirketleri sadece yolcuların değişen tercihleri hakkında endişelenmek durumunda olsaydı daha yavaş ve uzun vadeli bir çöküş beklenebilirdi. Ancak bu şirketler araçlarını çalıştıran taksicilerden de ücret alıyor. Bu sürücüler ise pazarda yaşanabilecek herhangi bir değişikliğe karşı öyle hassas ki rüzgar nereden eserse ona göre hareket etme potansiyeline sahip.  Yellow Cab yetkililerinin Examiner’a yaptığı açıklamada yolcu sayısı hala kayda değer bir seviyede olsa da sürücülerin iş bıraktığı görülüyor.  Elbette bunun sebeplerinden biri de taksi plakaları değerindeki düşüş.

Uber’in iş yapma şekliyle ilgili sevimsiz pek çok konu var. Talep üzerine sürüş kiralama sağlayıcıları arasındaki domine eden güç olarak Uber, taksileri bertaraf etme ve potansiyel rakiplerini yok etme konusunda oldukça acımasız ve sert davranıyor. Kendi sürücülerine emtia gibi davranan şirket sürücülerin yerlerini robotlarla değiştirmek için de aktif olarak çalışıyor.

Ancak tüm bu sorunlara rağmen yine de iş modeli kullanıcılar için taksi şirketlerininkinden çok daha uygun ve rahat geliyor. Ciddi mevzuat değişikliklerinin büyümesini engelleyeceği dönem de çoktan geçti. Bu saatte sonra yapılan değişiklikler ancak Uber’in egemenliğinin sınırlarını belirlemeye yarayacaktır.

Etiketler