Bugün Afrika’nın bir köyündeki çiftçi; mobil mesaj ile sattığı sütün parasını alabiliyor, çalışanlarına ödeme yapabiliyor ve erzak alabiliyor. Mobil para, gelişmekte olan ülkelerde finansal hizmetlerin çehresini işte bu şekilde değiştiriyor.
Mobil para transferi hizmetleri; Sahra Altı Afrikası, Güneydoğu Asya ve Latin Amarika gibi düşük gelir sahibi pek çok ülkede devreye girdi ve kullanımı artıyor. Bu hizmetler milyonlarca kişiye para alıp vermek için daha hızlı, daha güvenli, daha ucuz ve kullanışlı yöntem sunuyor. Bu hizmetler söz konusu ülkelerde finansal tabana yayılma (financial inclusion) ve geniş ekonomik gelişim sağlama aracı olarak görülüyor. Bu nedenle yatırımcılar için, henüz embriyo aşamasında olan, heyecan verici büyüme fırsatı barındırıyorlar.
Bankasız Bankacılığa Hoşgeldiniz
Kenya’nın en büyük mobil servis sağlayıcısı olan Safaricom’un piyasaya sürdüğü mobil para olan M-Pesa, başarısı ile öne çıkan bir hizmet. Gelişmiş dünyadaki muadil hizmetlerin aksine M-Pesa kullanıcıların banka hesabına sahip olma zorunluluğu yok. Ayrıca kredi geçmişleri de yok. Hatta çok fazla para sahibi olmaları da gerekmiyor. Basit bir mobil telefona sahip olmaları ve tüm Kenya’ya yayılmış M-Pesa üyesi 85.000 temsilciden birinin yanında olmaları yeterli. Bu üye ağını, kocaman bir insan ATM ağı gibi düşünebilirsiniz.
Mobil telefon sahipliği sayısındaki artış büyük. Küçük ve gelişmekte olan ülkelerin pek çoğunda mobil telefon sahibi sayısı, banka hesabı ve kredi kartı sahibi sayısından oldukça fazla. Hizmetlerin düşük fiyatlı olmasının olumlu etkisi var. Kenya’da bir banka şubesinde işlem yapmak 1 $ iken, mobil platformdan yapmak, değeri daha düşük olan 1 Kenya bozuk parası. Pakistan’da 100.000 kişiye 47 adet POS düşerken (dünya ortalaması 473’tür), ticari hayat mobil üzerinden ödeme ile yürüyor. Bu avantajlar, bankacılık hizmetlerine erişim sağlayamayan müşterilere çekici geliyor.
Gelişmiş Finansal Hizmetlere Erişim Aracı
Mobil para, az gelişmiş ülkelerde bankacılık sistemini dönüştürüyor. Kenya, Nijerya, Bangladeş ve Pakistan’daki mobil telefona sahip fakat banka hesabı olmayan kişileri düşünün. Bunlardan %80’inin banka müşterisi olma kriterlerini sağlayacağını (bankable) varsayalım. Bu durumda mobil para hizmetlerinin, bu dört ülkede bankacılık müşterisi adedini ikiye katlayacağını söyleyebiliriz.
Mobil Yatırım Fırsatları
Peki sizce yatırımcıların bu büyüme potansiyeline erişmesi için en iyi yöntem nedir? Mobil para hizmetlerinin pek çoğu, ya telekom şirketlerinin (örn. Kenyalı Safaricom, Senegalli Sonatel, Zimbabweli Econet Wireless) ya da bankaların (örn. Kenyalı Equity Bank, Bangladeşli BRAC Bank). Yatırımcılar için, erken dönemde bu iş alanlarının değerini belirlemek çok önemli.
İlk harekete geçen platformların, en büyük büyüme potansiyelini taşıdığına inanılıyor. Bu oyuncular, acente ağı oluşturmak, yeterli derecede müşteri tabanı oluşturmak ve marka yaratmak için çoktan para ve zaman yatırımı yapmış olanlardır. Bunlar, bireyler arası para transferinin ötesine geçip, finansal sistemin daha farklı alanlarına girmek için en iyi pozisyonu taşımaktadırlar: işletmeler arası ödemeler, krediler, e-ticaret, mobil reklamcılık gibi.
Çarpan Etkisi
Büyük ölçekte hizmet veren mobil para platformları, güçlü bir network etkisi yaratır. Bu nedenle telekom şirketleri ve bankalar için hızlı gelir büyümesi sağlayacak bir kaynak olabilirler ve başlı başına bir iş birimi olarak varlık gösterebilirler. Ayrıca mevcut iş birimleri arasındaki gelir yaratma sinerjisini ve tasarruf imkanlarını artırabilirler.
Mobil para hizmetleri; bankalar için şube açarak müşteri kazanmakta daha düşük maliyetli bir yöntem. Ayrıca işlem geliri, ucuz mevduat ve kredi büyümesi için ek kaynak.
Potansiyel inanılmaz boyutta. Bir araştırma sonucuna göre, bir telekom şirketi mobil para hizmetini 5 yılda mevcut müşteri tabanının yarısına yayabilir ve gelirini çarpıcı seviyede artırabilir. Bu çıkarım yapılırken kullanılan varsayımlar, çeşitli şirketlerden alınan geri bildirimler ve daha gelişmiş pazarlardaki benzer hizmetlerin büyüme modelleri baz alınarak oluşturulmuş.
Büyümenin Önündeki Engeller
Öte yandan başarının önündeki engeller de büyük. M-Pesa’nın sıra dışı büyümesine rağmen, çoğu mobil para girişimi başarısızlıkla sonuçlandı.
Çünkü başarı, şirketin işi yönetim şekli ve pazara ilk giren olmasının ötesinde; yereldeki düzenlemeler ve kültürel ve sosyal duruma da bağlı. Bunlar ise ülkeden ülkeye büyük değişim gösterebiliyor. Bu nedenle finans dünyasını ve telekom dünyasını regüle eden kuruluşlar beraber çalışmalılar ve mobil para ağının genişlemesini ve inovasyonu güçlendirecek esnek çözümler alanları oluşturmalılar. Nijerya, Bangladeş ve Pakistan gibi mobil telefonun çok ama bankacılığın yaygın olmadığı yerlerde daha çok tüketici, daha çabuk uyum sağlayacaktır.
Bu tip durumlarda, mobil paranın finansal sistemin bel kemiği olduğunu, büyümeyi ve ekonomik güçlenmeyi hızlandırdığını ve yatırımcılar için yeni fırsatlar yarattığını görüyoruz.
