Reuters’ın Perşembe günü özel olarak bildirdiğine göre, Elon Musk’ın SpaceX ile xAI arasında önerilen bir birleşme, Musk’ın uydu tabanlı veri merkezlerini yörüngeye yerleştirme planına yeni bir ivme kazandırabilir. Musk, Alphabet’in Google’ı, Meta ve OpenAI gibi teknoloji devlerine karşı hızla kızışan yapay zekâ yarışında üstünlük mücadelesi veriyor.
İşte uzay tabanlı yapay zekâ bilişimi hakkında bildiklerimiz:
UZAY TABANLI YAPAY ZEKÂ VERİ MERKEZLERİ NEDİR?
Henüz erken aşamada bir kavram olan uzay tabanlı veri merkezleri, büyük olasılıkla yörüngede birbirine bağlı yüzlerce güneş enerjili uyduya dayanacak. Amaç, xAI’ın Grok’u veya OpenAI’ın ChatGPT’si gibi yapay zekâ sistemlerinin devasa hesaplama ihtiyaçlarını karşılamak.
Dünyadaki veri merkezlerinin giderek daha fazla enerji tüketmesi ve işletme maliyetlerinin artması, bu fikri cazip kılıyor. Savunuculara göre atmosferin üzerinde çalışmak, neredeyse kesintisiz güneş enerjisi sağlıyor ve yer tabanlı veri merkezlerinde maliyetlerin büyük kısmını oluşturan soğutma yükünü ortadan kaldırıyor. Bu da yapay zekâ işlemlerini çok daha verimli hâle getirebilir.
Ancak mühendisler ve uzay uzmanları, ticari olarak uygulanabilirliğin henüz yakın olmadığı konusunda uyarıyor. Uzay çöpleri, kozmik radyasyona karşı donanımın korunması, yerinde bakım imkânlarının sınırlı olması ve fırlatma maliyetleri başlıca riskler arasında. Deutsche Bank, teknolojinin ve ekonominin test edilmesi amacıyla ilk küçük ölçekli yörüngesel veri merkezi denemelerinin 2027–2028 yıllarında yapılmasını bekliyor. Daha geniş uydu takımyıldızlarının — yüzlerce hatta binlerce uyduya ölçeklenebilecek şekilde — ancak 2030’larda, ilk görevlerin başarılı olması hâlinde ortaya çıkması öngörülüyor.
MUSK BUNU NEDEN YAPMAK İSTİYOR?
SpaceX, tarihin en başarılı roket üreticisi konumunda ve Starlink internet hizmeti kapsamında binlerce uyduyu başarıyla yörüngeye yerleştirdi. Eğer uzay tabanlı yapay zekâ bilişimi geleceğin yönüyse, SpaceX bu tür yapay zekâya hazır uydu kümelerini işletmek ya da yörüngede hesaplama altyapısı kurmak için en avantajlı şirketlerden biri.
Musk, bu ayın başında Davos’taki Dünya Ekonomik Forumu’nda şunları söyledi:
“Uzayda güneş enerjili veri merkezleri inşa etmek çok açık bir fikir… Yapay zekâyı yerleştirmenin en düşük maliyetli yeri uzay olacak ve bu en geç iki ya da üç yıl içinde geçerli hâle gelecek.”
Reuters’ın haberine göre SpaceX, bu yıl şirket değerini 1 trilyon doların üzerine çıkarabilecek bir halka arzı değerlendiriyor. Kaynaklara göre elde edilecek gelirin bir kısmı, yapay zekâ veri merkezi uydularının geliştirilmesine aktarılacak.
MUSK’IN RAKİPLERİ NE YAPIYOR?
Jeff Bezos’un Blue Origin’i de uzayda yapay zekâ veri merkezleri için teknoloji geliştiriyor. Bu çalışmalar, Bezos’un, yörüngedeki “devasa gigavat ölçekli veri merkezlerinin” kesintisiz güneş enerjisinden faydalanarak 10 ila 20 yıl içinde Dünya’daki muadillerinden daha ucuz olabileceği öngörüsüne dayanıyor. Bu merkezler, ısıyı doğrudan uzaya yayabilecek.
Nvidia destekli Starcloud ise bu geleceğe dair somut bir örnek sundu. Geçen ay Falcon 9 ile fırlatılan Starcloud-1 uydusu, yörüngeye yerleştirilen en güçlü yapay zekâ çipi olan Nvidia H100’ü taşıyor ve Google’ın açık kaynaklı Gemma modelini bir kavram kanıtı olarak eğitip çalıştırıyor. Şirketin nihai hedefi, birkaç hiper ölçekli veri merkezine eşdeğer, yaklaşık beş gigavatlık hesaplama gücü sunan modüler bir “hiperküme” uydu ağı kurmak.
Google da Project Suncatcher adlı araştırma programıyla uzay tabanlı veri merkezi fikrini ileri taşıyor. Bu proje, güneş enerjili ve Tensor İşleme Birimleri ile donatılmış uyduların bir yörüngesel yapay zekâ bulutu olarak birbirine bağlanmasını amaçlıyor. Şirket, Planet Labs ile birlikte 2027 civarında ilk prototip fırlatmasını planlıyor.
Çin de önümüzdeki beş yıl içinde uzay tabanlı yapay zekâ veri merkezleri fırlatarak bir “Uzay Bulutu” oluşturmayı planlıyor. Devlet medyasına göre Çin’in ana uzay yüklenicisi, beş yıllık kalkınma planı kapsamında “gigavat sınıfı uzay dijital-zeka altyapısı” inşa etme sözü verdi.