Dahi Boyan Slat’in Dev Okyanus Temizleme Makinesi Gerçek Oluyor

Okyanus bilimci Charles Moore 1997 yılında, okyanusa atılan plastiklerin toplandığı Büyük Pasifik çöp alanını keşfettiğinde büyüklüğü ve dayanıklılığı karşısında şoke oldu. Daha sonra Natural History dergisindeki yazısında, “İnanılmaz ancak temiz bir nokta bulamadım. Alt tropikal yüksekliği geçmeye başladığı haftada, günün hangi saatinde bakarsam bakayım plastik birikinti yüzeyin tamamındaydı. Şişeler, kapaklar, ambalajlar, parçalar…” sözleriyle anlattı. Yıllar içinde plastik birikintisi daha da kötüye gitti. Yakın zamanda New York Times’ta yayınlanan bir makalede Moore, çöp alanının büyümesiyle birlikte artık üzerinde yürünecek katı tabakaların oluştuğunu bildirdi.

Bu yüzden dev bir temizleme projesinin planlanandan önce başlaması iyi haber. Altı yıl önce sadece 17 yaşındayken TED konuşmasında okyanus temizleme makinesi fikrinden bahseden Boyan Slat, 2018 yılında çöp alanındaki çöpleri taşımaya başlayacağını duyurdu. Bu haber, TED’de büyük heyecan yaratan ve milyonlarca dolar bağış alan ancak bazı kampanyacılar tarafından kaynakları emeceği ve beklentiyi ulaşılması imkansız seviyelere çıkardığı için eleştirilen projeyi doğruluyor.

“Teknolojik bir dönüm noktası” olarak adlandırdığı yöntem sayesinde Slat, projenin daha önce öngörülenden ucuz ve etkili olmasını bekliyor. 320 milyon dolar maliyetle 10 yılda çöpün %42’sini temizlemektense 320 milyon doların çok daha altında bir maliyetle sadece beş yılda çöpün %50’sini temizlemeyi hedefliyor.

Slat’in tasarımında bulunan dev borular Pasifik’in kendi akıntıları kullanarak çöpleri topluyor. Birikintileri yakayalıp merkeze toplayan borular yapay bir kıyı şeridi görevi görüyor. Birikintiler bir tekneye boşaltılıyor ve tekneden belirli aralıklarla (muhtemelen ayda bir) süpürülüyor. “Dönüm noktası” kısmı şu; Slat artık boruların okyanusun dibine yerleştirilmesine gerek olmadığını düşünüyor. Bunun yerine suyun derinliklerinde yüzen büyük çapalı boruları sarkıtmayı düşünüyor. Böylece yüzeydeki çöplerden hala daha yavaş olsa da borular okyanus etrafında yön değiştirebilecek. Araştırmalar gelgit hızlarının derinlerde birkaç yüz feet aşağıda dört kat daha yavaş olduğunu ve bu farkın Slat’ın sabit bir boruyla öngördüğü birikim etkilerini elde etmesi için yeterli olduğunu gösteriyor.

Çapalar, her biri 40 feet uzunluğunda ve 13 feet genişliğindeki dört ayrı bölümdeki borulardan sarkıtılacak. Total yüzölçümleri 328 feet kare (30,5 m²) plastik atık “girdap (çöp alanı içinde dönen bir çöp girdabı)” etrafında dönerken boruları yavaşlatmak için yeterli miktarda çekme direncine sahip.

Slat, yüzme sistemini kullanmanın hem fiyat hem de zaman avantajları olduğunu söylüyor. Ekibin artık 2.8 mil derinliğe kadar temel kazmasına gerek yok ve prototiplendirme kısmına geçebilir. Hollanda’daki Delft üssünde verdiği röportajda Slat, “‘Bir dakika! Denizin dibine sabitlemektense belli bir derinliğe sabitleyebiliriz’ diye düşündük. Dev deniz çapası sistemi yavaşlatıyor, yüzeyde daha yavaş hareket ediyor. Bu sırada plastik hala sette ve sistemin merkezine doğru toplanıyor.” diye anlattı.

Sayıları 65 kişiye ulaşan Ocean Cleanup Foundation, 2018 yılında tamamen konuşlandırana kadar 0.6-mil modelini bu yılın sonlarında denemeye başlayacak. Yakın zamanda bunun için 30 milyon dolardan fazla para topladıklarını, 21.7 milyonunu geçtiğimiz Kasım’dan bu yana topladıklarını açıkladılar. Görünüşe göre çoğu Silikon Vadisi’nden, Salesforce’tan Marc ve Lynne Benioff ile PayPal kurucu ortağı Peter Thiel’den geldi. Diğer bağışlar ise Julius Baer Foundation, Hollandalı çok uluslu Royal DSM ve anonim bir hayırseverden geldi.

Aygıtlar için tasarımlar geliştirirken Slat, belki de 60 mil kadar büyüklükte, dev bir aygıt hayal etmişti. Şimdi ise her biri 0.6 mil olan 50 aygıt planlıyor. Bu dizilimin daha ölçeklenebilir ve daha az riskli olduğunu söyleyen Slat, eğer bir aygıt bozulursa çalışan 49 tane daha olacağını ekliyor. Ayrıca bir anda yapılması yerine nakit akışına göre finanse edilebilir. Eski bir modeli Kuzey Denizi’nde uygulandı ve sabit bir borunun ne kadar hızlı yıpranacağı görüldü (sonunda “Boomy McBoomface” isimli model sudan çıkarılmak zorunda kalındı). Yeni boru dalgalara dayanmaya çalışmıyor, dalgaları kontrol ediyor. Sert ve güçlü, boş ve havayla dolu değil.

Slat’in verdiği temizleme oranı oldukça büyük bir tahmin. Ancak kurumu, gemiyle ve uçakla birkaç keşif gezisiyle çöp alanını yoğun bir şekilde gözlemledi. Slat, su aygıtlarının ve çöpün nasıl reaksiyon göstereceğini anlamak için sayısız matematiksel model çıkardığını söylüyor. Hala sadece 22 yaşında olan Slat, bir yılda on binlerce ton birikinti toplamayı ve her aygıtın her ay boşaltılmasını bekliyor. Çöp alanında ne kadar çöp olduğu bilinmiyor ancak yüz binlerce ton olduğu düşünülüyor. Bilim insanları okyanuslarda beş trilyon plastik atık olduğunu ve bunların toplamda 250 bin ton ağırlığında olduğunu düşünüyor.

Slat ile Skype üzerinden konuşan Fast Company yazarı Ben Schiller, konuşmanın sonuna doğru Slat’in okyanustaki plastik atıklardan yapılan güneş gözlüklerini çıkardığını söylüyor. Uzun vadede planı, toplanan plastik atıkların araba tamponları, sandalyeler veya gözlükler gibi maddelere dönüştürülmesi ve şirketlerin her boruya logolarıyla sponsor olmaları. Slat bunun masrafları karşılayacağını söylüyor. Bu, tedbirli ve muhteşem bir şekilde yaratıcı bir şema. Bize düşen bunun Slat’in hayal ettiği gibi denize elverişli olmasını umut etmek.

Etiketler